TS.BS. Nguyễn Hoàng Long

Rất nhiều bệnh nhân nói với tôi rằng họ có gai cột sống ở cổ hoặc thắt lưng và cho rằng đây là nguyên nhân gây đau. Tuy nhiên, các mỏ xương này chỉ đơn giản rằng cột sống của chúng ta có sự thoái hóa và sự hiện diện của chúng không có nghĩa rằng chúng là nguyên nhân trực tiếp gây đau lưng.

Về mặt danh từ, từ “mỏ xương” thực sự gây cho chúng ta một sự nhầm lẫn vì từ “mỏ” với hàm ý rằng từ một vài thành phần của cột sống, mỏ xương sẽ trồi lên hoặc mọc lên và rồi nó đâm vào cơ thể chúng ta gây nên đau. Tuy nhiên, trái ngược với hàm ý này, trong thực tế các mỏ xương này lại là những cấu trúc nhẵn, trơn tru, được hình thành trong một thời gian dài.

Về mặt y khoa, “mỏ xương” được hình thành từ sự mở rộng của những cấu trúc xương bình thường. Các mỏ xương này được nhìn thấy trên phim X quang cột sống biểu hiện sự thoái hóa cột sống (lão hóa cột sống). Ở những người trên 60 tuổi, các mỏ xương này khá phổ biến.

bone_spur

Hình ảnh minh họa “mỏ xương” trên phim X quang cột sống thắt lưng thẳng (mũi tên trắng)

Mỏ xương và giải phẫu cột sống

Cột sống người gồm 32 đốt sống và chia cắt bởi các đĩa đệm giữa các đốt sống, các đĩa đệm này là mô mềm được làm từ collagen và các dây chằng. Mỗi đĩa đệm như một túi giảm sóc và giới hạn vận động và sự mềm dẻo của mỗi đoạn cột sống.

Sự vận động ở từng đoạn bị giới hạn bởi dây chằng dai chắc bên ngoài của đĩa đệm và khớp cột sống hai bên. Dưới mỗi khớp, ngay phía sau đĩa đệm là một cặp rễ thần kinh đi ra khỏi ống sống. Lỗ liên hợp bao quanh rễ thần kinh, lỗ liên hợp rất nhỏ vì vậy nó sẽ gây kích thích rễ thần kinh khi có thêm một thứ khác trong lỗ liên hợp.

facetjoints2_250-BB

Hình ảnh minh họa vận động của cột sống bị giới hạn trong một mức độ nhất định

do cấu trúc của đĩa đệm và diện khớp hai bên (mũi tên đen)

Cuộc sống bình thường có những áp lực, có thể đi cùng với những sang chấn tới cấu trúc cột sống, điều này gây nên sự thoái hóa lên đĩa đệm và các khớp cột sống. Với những yếu tố như tuổi, sang chấn, sai tư thế trong sinh hoạt và lao động, tạo nên sự phá hủy tích lũy dần dần lên xương và khớp. Ví dụ:

  1. Khi các vật chất của đĩa bị mài mòn từ từ, dây chằng bị lỏng và những vận động quá mức xảy ra ở khớp
  2. Cơ thể đáp ứng lại một cách tự nhiên và cần thiết bằng cách làm các dây chằng dầy lên để giúp giữ các cấu trúc xương với nhau
  3. Qua thời gian, các dây chằng dầy lên này sẽ “hóa xương”, kết quả tạo nên những chấm hoặc mỏ xương.
  4. Khi các dây chằng ở trung tâm ống sống (dây chằng dọc sau, dây chằng vàng) và ở lỗ liên hợp bị dầy lên sẽ chèn ép vào hệ thống thần kinh gây triệu chứng lâm sàng.

Sự lão hóa làm biến đổi các mô của cơ thể từ giai đoạn sớm của tuổi trưởng thành, nhưng thường quá trình này diễn ra rất chậm và không gây sự chèn ép thần kinh cho tới tận khi chúng ta 60 – 70 tuổi. Những yếu tố làm thúc đấy quá trình thoái hóa và hình thành mỏ xương ở cột sống gồm:

  • Bẩm sinh và di truyền
  • Dinh dưỡng
  • Phong cách sống (gồm sai tư thế trong sinh hoạt và lao động)
  • Chấn thương đặc biệt các tổn thương liên quan đến thể thao và tai nạn giao thông